$ DOLAR → Alış: 3,86 / Satış: 3,87
€ EURO → Alış: 4,55 / Satış: 4,57

Petroldeki Düşüş Ülkeleri Nasıl Etkiledi?

Yalçın Çimen
Yalçın Çimen
  • 17.12.2015
  • 932 kez okundu

Petrol fiyatları, 2014 yılının Haziran ve Aralık dönemlerinde % 50’nin üzerinde düşüş gösterdi. 2015 yılının genel trendine bakıldığında da aşağı yönlü hareketlerin devam ettiği görülüyor. 2014 yılında petrol fiyatlarının arz ve talebine ilişkin gelişmeler, vadeli piyasalarda oluşan fiyatlar, bu yıl düşüş seyrinin devam edeceğini bizlere göstermişti. Birçok önemli kuruluş petrol beklentilerini aşağı yönlü revize etti. 2015 yılını sonlandırmaya hazırlandığımız bu günlerde ise petrolün varil fiyatının 40 doların altında işlem görüyoruz ve beklentiler de yükseliş kelimesinin geçmediğini görüyoruz. Peki, bu düşüş kimleri, nasıl ve ne kadar etkiledi?

Petrol gelirlerine duyarlılığı yüksek olan ülkeler, petrol fiyatlarında meydana gelen aşırı düşüş nedeniyle olumsuz etkilendi. Özellikle Venezuela gibi ülkelerde durumun pek içler açıcı olmadığını söyleyebilir. Aynı şekilde Rusya, Suudi Arabistan, İran gibi ülkelerde de petrol fiyatlarının düşmesi işleri oldukça karıştırdı. Birçok kişiye göre petrol fiyatlarının düşmesi, en çok Türkiye’ye yaradı. Türkiye gibi net enerji ithalatçısı ülkelerin dış dengelerini iyileştirmesine olanak sağlayacağı ve büyümeyi destekleneceği düşünülüyor. Bazıları ise petrol fiyatlarının düşmesi, ekonomilerin durağanlaşması anlamına geliyor.

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) rakiplerini saf dışı bırakmak için petrol üretiminde kesintiye gitmemesi birçok ülkenin ekonomisinde olumsuz etkiler yarattı. Özellikle kartel üyesi olan Suudi Arabistan, İran ve Venezuela gibi ülkelerin ağır ekonomik ve siyasi bedeller ödemesine yol açıyor. Küresel büyümede görülen düşüşle birlikte uzun zamandır zorda olan petrol, üretim kotasının günlük üretim seviyesini yaklaşık 31,5 milyon varil seviyesinde tutma kararıyla kriz seviyelerine kadar indi. Petrol fiyatlarında yaşanan düşüş nedeniyle Rusya’nın da döviz gelirlerinin eridiğini biliyoruz. Petrol fiyatlarında yaşanan her 10 dolarlık düşüş, Rusya’nın döviz gelirlerinden 20 milyar dolar erimesine neden oluyor.

OPEC’in üretim kotasını düşürmeme nedeninin ardında ise kartelin önemli oyuncusu olan Suudi Arabistan bulunuyor. Venezuela’nın tüm çabalarına rağmen Suudi Arabistan, kartel dışında üretim yapan ülkeleri saf dışı bırakmak için üretimde kesintiye gitmiyor. İran ise yaptırımların kalkması sonrasında üretimi yükseltmemek gibi bir opsiyonu değerlendirmediğini söylüyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın son raporunda da 2016 yılında petrol arzının devam edeceği vurgulanıyor. Bu durum ise petrol fiyatlarının daha uzunca bir süre düşük seyretmesine neden olabilir.

Uluslararası Enerji Ajansı, Suudi Arabistan’ın stratejisinin işlediğini de bildiriyor. 2016 yılında OPEC dışı petrol üretiminin günde 600 bin varil azalması bekleniyor. 2014 yılında OPEC dışı üretim ise günlük 2,4 milyon varil artmıştı. Suudi Arabistan’ın stratejisi işliyor olsa bile ödemek zorunda olduğu bedel ve düşen petrol fiyatları olumsuz etkilenmesine neden oluyor.

Suudi Arabistan’ın petrol gelirlerinin GSYH içindeki payı, % 46,4. Petrol sektörü, bütçe gelirlerinin ise % 80’ini oluşturuyor. Düşen petrol fiyatları ise Suudi Arabistan’da bütçe açığının yılsonunda 107 – 133 milyar dolar civarında olabileceğini gösteriyor. Döviz rezervlerinin ise 7,7 milyar dolar azaldığı ve 647 milyar dolara kadar indiği biliniyor. Ocak ayında tahta geçen yeni lider Kral Salman, 21 Aralık tarihinde yaptığı ilk devlet bütçesini açıkladı. Bu dönem ise az önce bahsettiğim tablonun tam ortasına denk geliyor. Azalan petrol gelirleri ile mücadele için harcamaların kesilmesi, farklı kaynaklardan gelirin artırılması bekleniyor.

Suudi Arabistan’ı zorlayan tek durum, düşen petrol fiyatları değil. Yemen’de yaşanan savaşa önemli derece müdahil olmaları ve Eylül ayında yaşanan Hac felaketi de Suudi Arabistan’ı ekonomik ve siyasi açıdan zorlayan konular. Aynı zamanda Eylül ayında İngiliz Guardian gazetesi, ismini vermek istemeyen Suudi prenslerin Kral’ı eleştiren mektuplarını yayınladı. Kral’ın görevden alınması gerektiğini iddia eden bu mektuplar da Kraliyet ailesinden yükselen eleştirel sesi yansıtması açısından önemli oldu. Tüm bu noktalar birleştirildiğinde ise Suudi Arabistan’ın pek de iyi bir durumda olduğu söylenemez.

Venezuela’nın durumu daha da kötüye benziyor…

Venezuela, petrol fiyatlarının düşmesinden en çok etkilenen ülke. İhracatının % 95’i ve kamu bütçesinin yarısı petrole dayalı. Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olan ülkede, düşen fiyatlar nedeniyle enflasyon % 150 – 200 gibi rakamlara ulaştı. Büyüme ise eksi yönde % 10.

Gelelim İran’a…

İran’ın durumu, Suudi Arabistan’dan biraz daha farklı. Yaptırımlar nedeniyle petrol gelirlerinden 160 milyar dolar kayba uğradı ve bu yüzden petrol fiyatlarının düşüşüne rağmen üretimi artırma stratejisine gitmekten vazgeçmeyi düşünmüyor. İran’ın Uluslararası ve Ticari İşlerden Sorumlu Petrol Bakan Yardımcısı Emir Hüseyin Zamaninia, yaptırımlar kalktıktan sonra da düşük petrol fiyatlarına rağmen üretimi artıracaklarını belirtti. Yaptırımların kalkmasıyla birlikte yapılacak ilk şey, üretimi günlük 500 bin varile ve ardından 1 milyon varile artırmak. Bu rakamın 2021 yılında ise 5,7 milyon varile ulaşması hedefleniyor. Şimdiki günlük üretim ise 3,1 milyon varil. İhracat ise 1,1 milyon varil.

Bunun yanında İran’ın petrol için gerekli olan tüm altyapı, boru hattı ve üretim tesislerinin yaşlı olduğu iddia ediliyor. Üretimi artırması için gerekli teknolojiye, altyapı yatırımlarına ve know-how’a ihtiyaçlarının olacağı biliniyor. Bunun için ise 5 yıl içinde 150 milyar dolarlık yabancı yatırım çekmeyi hedefliyorlar.

İran’ın şanslı olduğu nokta ise diğer ülkelere göre petrole dayalı bir ekonomi kurgulamamış olmaları. Genç nüfus ile yaptırımların kalkması durumunda İran’ın yüksek enflasyon ve işsizlik ile başa çıkıp % 8 büyüme hedefine ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bazı İranlı analistler, düşen petrol fiyatları yüzünden hükümetin zor girip, özel sektörün güçleneceği ihtimalini göz önünde bulunduruyor. Bu nedenle de petrolün düşmesinden yana görüş bildirdiklerini görüyoruz.

YAZARIN SON YAZILARI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ